1. Chất bảo quản là gì?
Chất bảo quản là một nhóm phụ gia thực phẩm được bổ sung vào thực phẩm nhằm ức chế sự phát triển của vi khuẩn, nấm mốc và vi sinh vật gây hư hỏng, từ đó kéo dài thời hạn sử dụng và giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chỉ những chất đã được đánh giá khoa học về độ an toàn mới được phép sử dụng trong thực phẩm [1].
2. Vai trò và lợi ích của chất bảo quản trong thực phẩm
Trong sản xuất và tiêu dùng hiện đại, chất bảo quản giữ vai trò quan trọng:
– Giúp kéo dài thời gian bảo quản, hạn chế thực phẩm bị ôi thiu.
– Giảm lãng phí thực phẩm và đảm bảo nguồn cung ổn định.
– Hỗ trợ vận chuyển và phân phối thực phẩm trên phạm vi rộng mà vẫn đảm bảo an toàn [1].
Nhờ đó, các sản phẩm như thực phẩm đóng gói, đồ uống, thịt chế biến hay thực phẩm tiện lợi trở nên phổ biến và đáp ứng nhu cầu xã hội hiện nay.
3. Mặt trái của chất bảo quản – vì sao được gọi là “con dao hai lưỡi”?
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, chất bảo quản có thể gây rủi ro nếu sử dụng không đúng quy định hoặc bị lạm dụng. Một số nghiên cứu cho thấy:
– Một số chất như benzoate, nitrite, nitrate có thể gây kích ứng, dị ứng hoặc rối loạn tiêu hóa ở người nhạy cảm nếu dùng quá liều [2].
– Khi tích lũy lâu dài hoặc kết hợp trong điều kiện không phù hợp, một số chất có thể tạo ra hợp chất tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe [2].
– Nguy cơ này thường cao hơn ở các sản phẩm không rõ nguồn gốc, không nhãn mác hoặc thực phẩm chế biến sẵn tiêu thụ thường xuyên.
4. Quy định an toàn về chất bảo quản hiện nay
WHO và FAO thông qua Ủy ban chuyên gia về phụ gia thực phẩm (JECFA) đã đưa ra khái niệm mức chấp nhận hàng ngày (ADI) – lượng chất bảo quản có thể tiêu thụ mỗi ngày trong suốt đời mà không gây hại cho sức khỏe [1].
Tại Việt Nam, Bộ Y tế cũng ban hành danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng và giới hạn tối đa trong từng nhóm thực phẩm nhằm bảo vệ người tiêu dùng [2].
5. Cách sử dụng và lựa chọn thực phẩm an toàn cho người tiêu dùng
Để hạn chế rủi ro từ chất bảo quản, người tiêu dùng nên:
– Đọc kỹ nhãn thành phần, chú ý các phụ gia được liệt kê.
– Ưu tiên thực phẩm tươi, ít chế biến, hạn chế đồ ăn sẵn.
– Không lạm dụng một nhóm thực phẩm trong thời gian dài để tránh tích lũy phụ gia.
– Chọn sản phẩm từ nhà sản xuất uy tín, có chứng nhận an toàn thực phẩm.
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến an toàn thực phẩm và sức khỏe lâu dài, IRDOP đóng vai trò là đơn vị nghiên cứu, truyền thông và phổ biến kiến thức khoa học về dinh dưỡng, phụ gia và các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.
Thông qua việc cung cấp thông tin dựa trên nguồn chính thống, nghiên cứu khoa học và khuyến nghị từ các tổ chức uy tín, IRDOP góp phần giúp người tiêu dùng hiểu đúng bản chất của chất bảo quản, tránh tâm lý hoang mang hoặc bài trừ cực đoan, đồng thời hình thành thói quen lựa chọn thực phẩm an toàn, khoa học và bền vững.
6. Kết luận
Chất bảo quản không phải là “chất độc” nếu được sử dụng đúng loại, đúng liều lượng và đúng quy định. Tuy nhiên, việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chứa chất bảo quản trong thời gian dài có thể tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe. Hiểu đúng và lựa chọn thông minh chính là cách để người tiêu dùng biến “con dao hai lưỡi” này thành công cụ bảo vệ an toàn thực phẩm thay vì mối nguy tiềm ẩn.
Tài liệu tham khảo
[1] World Health Organization (WHO). Food additives. WHO Fact Sheets.
[2] National Institute for Food Control (NIFC – Việt Nam). Food preservatives and human health.
——————————
Điện thoại: 0912 359 499
#IRDOP #KhoaHocSucKhoe #AnToanThucPham #KiemNghiemChatLuong #ThongTinKhoaHoc
