Skip to content

Đăng ký nộp bài nghiên cứu khoa học: Xem chi tiết

CÓ NÊN RÃ ĐÔNG THỰC PHẨM BẰNG NƯỚC NÓNG?

Không ít gia đình và cơ sở chế biến thực phẩm có thói quen xối nước nóng lên thịt, cá đông lạnh để rút ngắn thời gian nấu nướng. Tuy nhiên, theo khuyến cáo từ các cơ quan an toàn thực phẩm, rã đông thực phẩm bằng nước nóng có thể khiến bề mặt thực phẩm đi vào vùng nhiệt độ thuận lợi cho vi khuẩn phát triển trong khi phần lõi vẫn chưa tan đá, đồng thời ảnh hưởng đến kết cấu và giá trị dinh dưỡng. Bài viết dưới đây phân tích cơ sở khoa học của khuyến cáo này và giới thiệu một số phương pháp rã đông thường được xem là an toàn hơn.

1. Vì sao nhiều người lựa chọn rã đông thực phẩm bằng nước nóng

Rã đông thực phẩm bằng nước nóng là thói quen phổ biến trong nhiều gia đình Việt Nam, đặc biệt vào những thời điểm cần chế biến gấp như ngày lễ, Tết hoặc khi có khách đến bất ngờ. So với việc chuyển thực phẩm từ ngăn đông xuống ngăn mát tủ lạnh từ nhiều giờ trước, xối nước nóng trực tiếp lên thịt, cá đông lạnh mang lại cảm giác tiết kiệm thời gian đáng kể vì đá tan nhanh hơn rõ rệt so với nước lạnh hoặc nhiệt độ phòng.

Bên cạnh yếu tố thời gian, một số người cho rằng nước nóng có tác dụng làm sạch bề mặt thực phẩm nhờ nhiệt độ cao. Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến, bởi nhiệt độ nước dùng để rã đông thường không đủ cao và không đủ thời gian tiếp xúc để tiêu diệt vi sinh vật, trong khi lại tạo điều kiện thuận lợi để vi khuẩn vốn đã có sẵn trên thực phẩm trước khi cấp đông bắt đầu sinh sôi trở lại tại lớp bề mặt.

2. Vì sao rã đông bằng nước nóng có thể tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm?

2.1. Vùng nhiệt độ nguy hiểm và tốc độ sinh sôi của vi khuẩn

Theo khuyến cáo của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) thông qua Cơ quan Kiểm tra và An toàn Thực phẩm (FSIS), khoảng nhiệt độ từ khoảng 4°C đến 60°C thường được gọi là “vùng nhiệt độ nguy hiểm” (danger zone) đối với thực phẩm, vì đây là khoảng nhiệt độ mà nhiều loại vi khuẩn gây bệnh có thể phát triển và nhân lên nhanh chóng nếu thực phẩm lưu lại trong khoảng thời gian đủ dài. Việc đông lạnh thực phẩm không tiêu diệt vi sinh vật mà chỉ làm chậm quá trình phát triển của chúng, do đó vi khuẩn có thể tiếp tục hoạt động ngay khi nhiệt độ thực phẩm tăng trở lại.

Khi dùng nước nóng để rã đông, lớp bề mặt thực phẩm tiếp xúc trực tiếp với nhiệt độ cao và có thể nhanh chóng đi vào vùng nhiệt độ nguy hiểm này, trong khi phần bên trong khối thực phẩm vẫn còn đông cứng do khả năng dẫn nhiệt của đá thấp hơn nhiều so với nước. Kết quả là lớp ngoài có thể lưu lại trong điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi trong một khoảng thời gian đáng kể trước khi toàn bộ khối thực phẩm tan đá hoàn toàn và được đưa vào chế biến.

2.2. Hiện tượng rã đông không đều giữa lớp ngoài và phần lõi

Một đặc điểm kỹ thuật quan trọng của phương pháp rã đông bằng nước nóng là sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa bề mặt và tâm khối thực phẩm. Do nhiệt truyền từ ngoài vào trong, lớp bề mặt có thể bắt đầu chuyển sang trạng thái gần chín trong khi lõi thực phẩm vẫn đông đá, dẫn đến tình trạng rã đông không đồng đều. Nếu người chế biến không kiểm soát tốt thời gian hoặc không chế biến ngay sau đó, phần bề mặt đã ấm lên có thể tiếp tục lưu lại ở nhiệt độ thuận lợi cho vi khuẩn trong khi vẫn phải chờ phần lõi tan hết đá.

3. Ảnh hưởng của nước nóng đến chất lượng và giá trị dinh dưỡng thực phẩm

Bên cạnh yếu tố an toàn vi sinh, rã đông bằng nước nóng còn có thể ảnh hưởng đến chất lượng cảm quan và giá trị dinh dưỡng của thực phẩm sau khi chế biến. Với thịt, cá, nhiệt độ cao tác động lên bề mặt có thể khiến protein bắt đầu biến tính sớm, làm thớ thịt mất nước, trở nên bở hơn và giảm độ ngọt tự nhiên so với khi rã đông chậm. Khi đem chế biến, phần thực phẩm đã tiếp xúc nước nóng có xu hướng chín không đều, ảnh hưởng đến kết cấu món ăn thành phẩm.

Đối với rau củ quả đông lạnh, sự thất thoát các vitamin tan trong nước như vitamin C và nhóm vitamin B có thể trở nên rõ rệt hơn khi rã đông bằng nước nóng, do nhiệt độ cao vừa đẩy nhanh quá trình oxy hóa vừa làm tăng lượng dịch bào thoát ra ngoài. Với hải sản, phần hao hụt thường tập trung ở các khoáng chất hòa tan trong dịch rỉ như kali, sắt hoặc kẽm. Nhìn chung, dù mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau tùy loại thực phẩm và thời gian tiếp xúc, xu hướng chung được ghi nhận là chất lượng dinh dưỡng và cảm quan có thể suy giảm khi so sánh với các phương pháp rã đông chậm hơn.

4. Những phương pháp rã đông thực phẩm được khuyến cáo an toàn hơn

Cơ quan FSIS thuộc USDA khuyến nghị một số phương pháp rã đông được xem là an toàn hơn so với nước nóng hoặc để thực phẩm ở nhiệt độ phòng, dựa trên nguyên tắc hạn chế thời gian thực phẩm lưu lại trong vùng nhiệt độ nguy hiểm.

4.1. Rã đông trong ngăn mát tủ lạnh

Đây thường được xem là phương pháp an toàn nhất vì toàn bộ quá trình rã đông diễn ra ở nhiệt độ dưới ngưỡng vùng nguy hiểm. Người chế biến nên chuyển thực phẩm từ ngăn đông xuống ngăn mát trước khi sử dụng khoảng vài giờ đến qua đêm tùy khối lượng, đặt trên khay riêng để tránh nước rỉ lây nhiễm chéo sang thực phẩm khác. Nhược điểm của phương pháp này là cần thời gian chuẩn bị trước, không phù hợp với nhu cầu chế biến gấp.

4.2. Rã đông bằng nước lạnh

Khi cần rã đông nhanh hơn ngăn mát nhưng vẫn muốn hạn chế nguy cơ, có thể ngâm thực phẩm trong túi kín, không rò rỉ, đặt vào chậu nước lạnh sạch và thay nước khoảng 30 phút một lần để duy trì nhiệt độ thấp. Cách làm này giúp thực phẩm tan đá tương đối đều mà không đưa bề mặt vào vùng nhiệt độ nguy hiểm kéo dài. Thực phẩm rã đông theo phương pháp này thường được khuyến cáo nên chế biến ngay sau khi tan đá hoàn toàn.

4.3. Rã đông bằng lò vi sóng ở chế độ Defrost

Lò vi sóng có chế độ rã đông (Defrost) là lựa chọn phù hợp khi cần thời gian rất ngắn, thường dùng cho khối lượng thực phẩm nhỏ. Do một số vị trí có thể bắt đầu chín trong quá trình rã đông bằng vi sóng, thực phẩm sau khi rã đông theo cách này nên được chế biến ngay, tránh để ở nhiệt độ phòng chờ thêm.

4.4. Chế biến trực tiếp từ trạng thái đông lạnh

Với một số loại thực phẩm, đặc biệt là miếng nhỏ hoặc thịt băm, có thể bỏ qua bước rã đông và chế biến trực tiếp, chấp nhận thời gian nấu kéo dài hơn so với thông thường. Phương pháp này giúp hạn chế tối đa thời gian thực phẩm ở vùng nhiệt độ nguy hiểm, tuy nhiên cần đảm bảo nhiệt độ tâm thực phẩm đạt ngưỡng an toàn trước khi sử dụng.

5. Bảng so sánh nhanh các phương pháp rã đông thực phẩm

Dưới đây là bảng tổng hợp mang tính tham khảo, giúp so sánh tương đối giữa các phương pháp rã đông phổ biến. Thời gian thực tế có thể thay đổi tùy khối lượng, loại thực phẩm và điều kiện thiết bị.

Phương phápMức độ an toàn (tham khảo)Thời gian tương đốiLưu ý khi áp dụng
Ngăn mát tủ lạnhThường được khuyến cáo caoChậm (vài giờ đến qua đêm)Cần chuẩn bị trước, để riêng khay tránh lây nhiễm chéo
Nước lạnh (thay nước 30 phút/lần)Thường được khuyến cáoTrung bình (khoảng 1 – 3 giờ)Bọc kín, chế biến ngay sau khi tan đá
Lò vi sóng (chế độ Defrost)Có thể áp dụng cho phần nhỏNhanh (vài phút)Chế biến ngay, không để ở nhiệt độ phòng
Chế biến trực tiếp từ đông lạnhCó thể áp dụngKhông cần rã đông riêngThời gian nấu kéo dài hơn, đảm bảo chín đều
Nước nóngKhông được khuyến cáoNhanh nhưng không đềuBề mặt dễ vào vùng nhiệt độ nguy hiểm, ảnh hưởng chất lượng
Nhiệt độ phòngKhông được khuyến cáoChậm và kéo dàiDễ lưu lại lâu trong vùng nhiệt độ nguy hiểm
Lưu ý khi rã đông thực phẩm
●       Không nên rã đông thực phẩm nhiều lần rồi cấp đông lại, vì mỗi chu kỳ có thể làm tăng nguy cơ về vi sinh và giảm chất lượng.
●       Thực phẩm rã đông bằng nước lạnh hoặc lò vi sóng nên được chế biến ngay, hạn chế để ở nhiệt độ phòng chờ thêm.
●       Nên sử dụng khay hoặc túi riêng khi rã đông để tránh nước rỉ từ thực phẩm sống lây nhiễm chéo sang thực phẩm khác.
●       Đối với các cơ sở chế biến, kinh doanh thực phẩm, quy trình rã đông cần được kiểm soát và ghi nhận như một phần của quy trình đảm bảo an toàn thực phẩm.

6. Một số lưu ý khi rã đông thực phẩm tại gia đình và trong sản xuất, kinh doanh

Đối với hộ gia đình, việc lựa chọn phương pháp rã đông phù hợp thường phụ thuộc vào thời gian chuẩn bị và khối lượng thực phẩm cần dùng. Trong trường hợp có thể lên kế hoạch bữa ăn trước, rã đông trong ngăn mát tủ lạnh vẫn là lựa chọn được khuyến cáo do vừa an toàn vừa hạn chế thất thoát chất dinh dưỡng. Khi cần rã đông gấp, kết hợp túi kín và nước lạnh thay định kỳ là phương án cân bằng giữa tốc độ và mức độ an toàn tương đối.

Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, đặc biệt là các đơn vị chế biến suất ăn, nhà hàng hoặc cơ sở giết mổ, chế biến quy mô lớn, quy trình rã đông cần được xây dựng thành một bước trong hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm, có ghi chép nhiệt độ và thời gian, thay vì áp dụng theo thói quen cá nhân. Việc theo dõi định kỳ chỉ tiêu vi sinh vật trên thực phẩm sau các công đoạn xử lý, trong đó có rã đông, giúp cơ sở có căn cứ khách quan để đánh giá hiệu quả của quy trình đang áp dụng, từ đó điều chỉnh nếu cần.

7. Vai trò của kiểm nghiệm vi sinh trong đánh giá an toàn thực phẩm sau rã đông

Bên cạnh việc tuân thủ các khuyến cáo về phương pháp rã đông, một số cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nhu cầu kiểm chứng khách quan mức độ an toàn vi sinh của nguyên liệu, bán thành phẩm sau các công đoạn xử lý nhiệt, bao gồm cấp đông và rã đông. Các chỉ tiêu thường được quan tâm có thể bao gồm tổng số vi sinh vật hiếu khí, E. coli, Salmonella, Staphylococcus aureus và một số chỉ tiêu vi sinh vật gây bệnh khác tùy theo nhóm sản phẩm và quy định hiện hành.

Việc thực hiện kiểm nghiệm định kỳ tại phòng thí nghiệm được công nhận phù hợp tiêu chuẩn ISO/IEC 17025:2017 giúp cơ sở có dữ liệu khách quan để đánh giá quy trình bảo quản, rã đông của mình, đồng thời hỗ trợ hồ sơ tự công bố hoặc công bố sản phẩm theo quy định pháp luật hiện hành và các văn bản sửa đổi, bổ sung nếu có. Đây là một trong những công cụ hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát chất lượng theo hướng dựa trên dữ liệu, thay vì chỉ dựa vào cảm quan hoặc kinh nghiệm.

Kết luận

Rã đông thực phẩm bằng nước nóng tuy giúp tiết kiệm thời gian nhưng theo khuyến cáo từ các cơ quan an toàn thực phẩm, phương pháp này có thể khiến bề mặt thực phẩm đi vào vùng nhiệt độ thuận lợi cho vi khuẩn phát triển trong khi phần lõi vẫn chưa tan đá, đồng thời ảnh hưởng đến chất lượng cảm quan và dinh dưỡng. Rã đông trong ngăn mát tủ lạnh, bằng nước lạnh thay định kỳ, hoặc bằng lò vi sóng thường được xem là những phương pháp cân bằng tốt hơn giữa yếu tố an toàn, chất lượng và thời gian. Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, việc chuẩn hóa quy trình rã đông kết hợp kiểm nghiệm vi sinh định kỳ có thể là căn cứ hữu ích để kiểm soát chất lượng sản phẩm một cách chủ động.

Bài viết liên quan

●       Hướng dẫn bảo quản thực phẩm đúng cách

●       Cách bảo quản tủ lạnh chuẩn khoa học: nhiệt độ, phân tầng, thời hạn

●       Thịt đông, thịt kho Tết – Bảo quản thế nào để tránh nhiễm khuẩn?

●       Ngộ độc thực phẩm – Nỗi lo không của riêng ai

●       Mua trứng về cất tủ lạnh – nên rửa sạch hay để nguyên?

Thông tin liên hệ kiểm nghiệm thực phẩm

Viện Nghiên cứu & Phát triển Sản phẩm Thiên nhiên (IRDOP)

Phòng thí nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025:2017 — Kiểm nghiệm thực phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng

🏢 Số 12 Phùng Khoang 2, Phường Đại Mỗ, Hà Nội

📞 0912 359 499 

🌐 irdop.org 

Tài liệu tham khảo

1. USDA Food Safety and Inspection Service – Turkey Basics: Safe Thawing. https://www.fsis.usda.gov/food-safety/safe-food-handling-and-preparation/poultry/turkey-basics-safe-thawing

2. USDA Food Safety and Inspection Service – Leftovers and Food Safety. https://www.fsis.usda.gov/food-safety/safe-food-handling-and-preparation/food-safety-basics/leftovers-and-food-safety

3. USDA Food Safety and Inspection Service – Your Guide to Safe Spring Holiday Meals. https://www.fsis.usda.gov/food-safety/safe-food-handling-and-preparation/your-guide-safe-spring-holiday-meals

4. Michigan State University Extension – Thawing Foods Safely (Bulletin E3259). https://www.canr.msu.edu/resources/thawing_foods_safely_e3259

5. Vinmec – Sự thật phũ phàng về việc rã đông thực phẩm. https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/su-phu-phang-ve-viec-ra-dong-thuc-pham-vi

6. VnExpress Cooking – Rã đông thịt cá bằng ngâm nước có an toàn? https://vnexpress.net/doi-song-cooking-ra-dong-thit-ca-bang-ngam-nuoc-co-an-toan-4938675.html

7. VnExpress Sức khỏe – Rã đông thịt bằng nhiệt độ thường có bị nhiễm khuẩn? https://vnexpress.net/ra-dong-thit-bang-nhiet-do-thuong-co-bi-nhiem-khuan-4844626.html

8. VnExpress Sức khỏe – Có nên rã đông thịt bằng nước nóng? https://vnexpress.net/co-nen-ra-dong-thit-bang-nuoc-nong-4712304.html

9. CafeF – Có nên rã đông thịt bằng nước nóng không? https://cafef.vn/co-nen-ra-dong-thit-bang-nuoc-nong-khong-188260723093941282.chn

10. Phunutoday – Những thực phẩm không nên rã đông bằng nước nóng. https://phunutoday.vn/nhung-thuc-pham-khong-nen-ra-dong-bang-nuoc-nong-tien-mot-phut-co-the-lam-giam-chat-luong-ca-bua-an-d502089.html

Bài viết liên quan

Đăng ký gửi mẫu miễn phí

Liên hệ với IRDOP

Đăng ký nhận khuyến mãi