Mỗi năm, hàng trăm vụ ngộ độc thực phẩm và hàng nghìn ca phản ứng dị ứng với mỹ phẩm xảy ra tại Việt Nam — phần lớn là do sản phẩm chưa được kiểm nghiệm đúng chuẩn. Dù là người tiêu dùng hay doanh nghiệp, nhận biết những dấu hiệu này là kỹ năng thiết yếu để tự bảo vệ mình và tránh rủi ro pháp lý.
Tổng quan 5 dấu hiệu
| STT | Dấu hiệu nhận biết | Nguy cơ tiềm ẩn | Rủi ro |
| 1 | Không có phiếu kiểm nghiệm hoặc phiếu không hợp lệ | Sản phẩm không đạt tiêu chuẩn an toàn | 🔴 Cao |
| 2 | Nhãn sản phẩm thiếu thông tin bắt buộc theo quy định | Vi phạm Nghị định 43/2017/NĐ-CP | 🔴 Cao |
| 3 | Không có số công bố / mã số đăng ký lưu hành | Chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt | 🔴 Cao |
| 4 | Phòng lab cấp phiếu chưa có chứng nhận ISO/IEC 17025 | Kết quả thiếu giá trị pháp lý | 🟡 Trung bình – Cao |
| 5 | Đã có phiếu KN nhưng không tái kiểm định kỳ | Chất lượng thực tế có thể thay đổi theo thời gian | 🟡 Trung bình |
1. Không có phiếu kiểm nghiệm hoặc phiếu không hợp lệ
Phiếu kết quả kiểm nghiệm (Certificate of Analysis – CoA) là minh chứng pháp lý quan trọng nhất về chất lượng sản phẩm. Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, nhiều nhóm sản phẩm tiêu dùng bắt buộc phải có kết quả kiểm nghiệm từ phòng thí nghiệm được chỉ định trước khi lưu hành.
Các dấu hiệu cần chú ý:
• Nhà cung cấp từ chối cung cấp phiếu kiểm nghiệm khi được yêu cầu
• Phiếu không có con dấu, chữ ký hoặc thiếu thông tin bắt buộc (mã mẫu, ngày lấy mẫu, phương pháp thử)
• Phiếu đã hết hiệu lực hoặc được cấp cho lô hàng khác
| ⚠️ Một số doanh nghiệp sử dụng phiếu kiểm nghiệm “đẹp” nhưng do phòng lab nội bộ chưa được công nhận cấp, hoặc sao chép phiếu cũ cho lô hàng mới. Hãy luôn yêu cầu phiếu gốc có dấu đỏ và đối chiếu thông tin lô hàng. |
2. Nhãn sản phẩm thiếu thông tin bắt buộc
Nghị định 43/2017/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP) quy định rõ các nội dung bắt buộc trên nhãn hàng hóa lưu thông tại Việt Nam. Sản phẩm thiếu những thông tin này gần như chắc chắn chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý và chưa trải qua quy trình kiểm nghiệm đầy đủ.
Nhãn hợp lệ phải thể hiện đầy đủ: tên hàng hóa, tên và địa chỉ nhà sản xuất/nhập khẩu, xuất xứ, định lượng, ngày sản xuất và hạn sử dụng, thành phần, cùng các cảnh báo an toàn (nếu có). Nhãn mác in mờ, không có tiếng Việt, thiếu địa chỉ cụ thể hoặc hạn dùng bị tẩy xóa là các cờ đỏ rõ ràng nhất.
3. Không có số công bố hoặc mã số đăng ký lưu hành
Trước khi bày bán tại Việt Nam, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm và dược phẩm phải hoàn thành thủ tục tự công bố sản phẩm hoặc đăng ký bản công bố tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo Điều 4–7, Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Số công bố là bằng chứng sản phẩm đã được xem xét và chấp thuận.
Người mua có thể tra cứu số công bố trực tiếp trên cổng thông tin của Cục An toàn thực phẩm (vfa.gov.vn) hoặc Cục Quản lý Dược (drugbank.vn). Nếu số công bố không tồn tại hoặc không khớp với tên sản phẩm/doanh nghiệp trên nhãn, đây là dấu hiệu nghiêm trọng cần dừng giao dịch
4. Phòng lab cấp phiếu chưa được công nhận ISO/IEC 17025
ISO/IEC 17025:2017 là tiêu chuẩn quốc tế quy định năng lực của phòng thử nghiệm và hiệu chuẩn. Một phòng lab đạt chứng nhận này đã được Văn phòng Công nhận Chất lượng (BoA) đánh giá độc lập về năng lực kỹ thuật, hệ thống quản lý chất lượng và thiết bị.
Phiếu kiểm nghiệm từ lab chưa được công nhận không có giá trị pháp lý trong thủ tục công bố sản phẩm, đăng ký lưu hành, xuất khẩu, và cũng không được chấp nhận trong tranh chấp khiếu kiện. Doanh nghiệp nên kiểm tra số chứng nhận công nhận trên trang boa.gov.vn trước khi lựa chọn đơn vị kiểm nghiệm.
| 💡 Khi lựa chọn phòng lab, hãy hỏi rõ: số chứng nhận ISO/IEC 17025, phạm vi công nhận (scope of accreditation) có bao gồm chỉ tiêu bạn cần kiểm không, và thời hạn hiệu lực của chứng nhận. |
5. Có phiếu kiểm nghiệm nhưng không tái kiểm định kỳ
Đây là dấu hiệu thường bị bỏ qua nhất. Nhiều doanh nghiệp kiểm nghiệm một lần khi ra mắt sản phẩm, sau đó không tái kiểm dù công thức, nhà cung cấp nguyên liệu hoặc điều kiện sản xuất đã thay đổi.
Chất lượng sản phẩm không phải hằng số bất biến. Nguyên liệu có thể thay đổi theo mùa vụ, môi trường sản xuất có thể bị nhiễm chéo vi sinh vật. Một sản phẩm từng đạt chuẩn hoàn toàn có thể trở thành rủi ro tiềm ẩn mà cả nhà sản xuất lẫn người tiêu dùng không hay biết.
Theo hướng dẫn của Codex Alimentarius và WHO, doanh nghiệp nên tái kiểm ít nhất 1 lần/năm và kiểm ngay khi có bất kỳ thay đổi nào về công thức hoặc nguyên liệu.
Kết luận
Năm dấu hiệu trên — từ thiếu phiếu kiểm nghiệm, nhãn mác không đầy đủ, thiếu số công bố, phòng lab không đạt chuẩn đến không tái kiểm định kỳ — đều là những “khoảng trống” có thể bị lợi dụng để đưa sản phẩm kém chất lượng ra thị trường.
Với người tiêu dùng, đây là công cụ để tự bảo vệ. Với doanh nghiệp, đây là nhắc nhở về nghĩa vụ pháp lý và trách nhiệm xã hội — vì một sự cố chất lượng có thể xóa sổ nhiều năm xây dựng thương hiệu.
Kiểm nghiệm đúng chuẩn tại phòng lab được công nhận ISO/IEC 17025 và tái kiểm định kỳ là nền tảng không thể thiếu của chiến lược quản lý chất lượng bền vững.
Dịch vụ kiểm nghiệm chuẩn ISO/IEC 17025 tại IRDOP
🔬 IRDOP – Đồng hành cùng Khoa học An toàn & Trách nhiệm
Tại IRDOP, chúng tôi cung cấp các dịch vụ kiểm nghiệm, tư vấn khoa học và công bố sản phẩm theo định hướng tuân thủ quy định pháp luật, cam kết cung cấp các dịch vụ kiểm nghiệm và tư vấn khoa học dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt (ISO 17025), cập nhật các phương pháp đánh giá hiện đại, góp phần thúc đẩy phát triển sản phẩm an toàn, minh bạch và bền vững cho cộng đồng.
——————————
🌿 Viện Nghiên cứu & Phát triển Sản phẩm Thiên nhiên (IRDOP)
🏢 Số 12 Phùng Khoang 2, Trung Văn, Nam Từ Liêm, Hà Nội
📞 0912 359 499
🌐 irdop.org
Tài liệu tham khảo
[1] Nghị định 15/2018/NĐ-CP ngày 02/02/2018 — Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm.
[2] Nghị định 43/2017/NĐ-CP và Nghị định 111/2021/NĐ-CP — Về nhãn hàng hóa.
[3] ISO/IEC 17025:2017 — General requirements for the competence of testing and calibration laboratories.
[4] Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế. Cổng tra cứu công bố sản phẩm: https://vfa.gov.vn
[5] Văn phòng Công nhận Chất lượng (BoA). Danh sách phòng thử nghiệm được công nhận: https://boa.gov.vn
[6] Codex Alimentarius Commission (2022). General Principles of Food Hygiene. CXC 1-1969.
trên — từ thiếu phiếu kiểm nghiệm, nhãn mác không đầy đủ, thiếu số công bố, phòng lab không đạt chuẩn đến không tái kiểm định kỳ — đều là những “khoảng trống” có thể bị lợi dụng để đưa sản phẩm kém chất lượng ra thị trường.
